Netcongestie vraagt volle inzet van overheden, netbeheerders én gebruikers | 01-maart-2026 |

Voldoende toegang tot transportcapaciteit voor elektriciteit is een essentiële randvoorwaarde voor grote maatschappelijke ambities op het gebied van woningbouw, economische groei, verduurzaming, en strategische autonomie, schrijft Jo-Annes de Bat, staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat in de Kamerbrief Voortgang aanpak Netcongestie. Netbeheerders werken daarom elke dag aan het uitbreiden en verzwaren van de energienetten. Nog steeds neemt de vraag naar transportcapaciteit echter sneller toe dan dat netbeheerders kunnen bouwen. Het is ook daarom van groot belang dat flex het nieuwe normaal wordt.

Stand van de Uitvoering laat zien: ondanks bouwrecords lopen wachtlijsten op

Een van de bijlagen van de Kamerbrief is de Stand van de Uitvoering. Deze laat zien dat netbeheerders meer dan ooit werken aan het uitbreiden en verzwaren van energie-infrastructuur. Om die uitbreidingen mogelijk te maken, investeren netbeheerders daarom tot 2040 jaarlijks tussen de 13 en 18 miljard euro in elektriciteits-, gas-, waterstof- en warmtenetten. 

Netbeheerders hebben vorig jaar ongeveer 8% van de aanvragen van de wachtlijst kunnen honoreren. Desondanks lopen de wachtlijsten helaas op; inmiddels staan er 15.000 aanvragen voor transportcapaciteit op de wachtlijst.

Versterking van inzet op beter benutten van het net

De Kamerbrief stelt dat netbeheerders een hogere vergoeding mogen geven voor het ontsluiten van flexibele capaciteit. Netbeheerders onderzoeken hiervan de mogelijkheden waarbij het streven is om de tarieven hierdoor niet te laten toenemen. Meer klanten op één kabel zorgt voor een betere benutting en uiteindelijk lagere kosten. Heel positief is dat voor zowel grootverbruik als voor kleinverbruikers er gewerkt wordt aan tijdsafhankelijke nettarieven die flexibel gebruik stimuleren door het financieel aantrekkelijker te maken.

Ook de Flex-E regeling wordt opnieuw opengesteld. Met de Flex-e-regeling kunnen bedrijven met een aansluiting vanaf 100 kilowatt in afnamecongestiegebieden expertise op locatie inhuren om hun energieprofiel en potentiële flexibiliteitsoplossingen in kaart te brengen. Ook biedt de Flex-e regeling de optie om een deel van de investering in flexibiliteitsmaatregelen vergoed te krijgen. De netbeheerders pleiten daarom voor de opschaling van de bestaande Flex-E-regeling naar een Flex-E regeling XL. Met een opgeschaalde Flex-E regeling naar een XL-variant krijgt het bedrijfsleven een concreet handelingsperspectief: bedrijven die flexibiliteit kunnen leveren, krijgen daarvoor in ruil lagere nettarieven en zij kunnen tegelijkertijd beter inspelen op fluctuerende marktprijzen. Zo kunnen bedrijven netkosten drukken en creëren we meer ruimte op het elektriciteitsnet.

Zwaarder belasten vraagt zorgvuldigheid

Nederland kampt op grote schaal met netcongestie. Tegelijkertijd is de betrouwbaarheid van het net heel hoog. Daarom hebben het ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK) en de Autoriteit Consument en Markt (ACM) onderzoeksbureau DNV gevraagd te onderzoeken welke mogelijkheden er zijn om het hoog-, midden- en laagspanningsnet zwaarder te belasten. Het onderzoekrapport laat zien dat er op verschillende plekken extra  capaciteit kan worden gecreëerd door het net tijdelijk of structureel zwaarder te belasten, en dat de netbeheerders een fors deel van dit potentieel al benutten. Tegelijkertijd laat het rapport zien dat verdere stappen om het net zwaarder te belasten niet vanzelfsprekend zijn. Daarvoor moet er eerst meer bekend zijn over het effect van hogere belasting op de omliggende infrastructuur, zoals spoorwegen en buisleidingen. Ook moet worden meegewogen dat hogere belasting ook kan leiden tot meer onderbrekingen als gevolg van storingen en meer onderhoud. Het is daarbij belangrijk onderscheid te maken tussen technisch verantwoord zwaarder belasten binnen bestaande normen, en het accepteren van meer risico’s, wat een bredere maatschappelijke en politieke afweging vraagt.

Kansen voor sneller bouwen snel verzilveren

Het versnellen van de aanleg van elektriciteitsinfrastructuur brengt de oplossing van netcongestie dichterbij. In april van 2025 is daarom een versnellingsaanpak voor de uitbreiding van het hoogspanningsnet gestart. Om sneller te kunnen bouwen, moeten nog enkele hordes genomen worden. Eén daarvan is het stikstofslot. Het voorstel van de Europese Commissie voor een Grids Package biedt voor elektriciteitsprojecten zicht op een einde aan dat stikstofslot. Netbeheer Nederland ziet graag dat deze regeling snel geïmplementeerd wordt. Kanttekening daarbij is wel dat de uitzonderingspositie nu alleen voor elektriciteitsinfrastructuur geldt. Het is van belang dit te verbreden naar andere energie-infrastructuren, zoals waterstof, groen gas en warmtenetten, omdat zij de druk op het elektriciteitsnet verminderen.

Om sneller te kunnen bouwen, is ook snelheid in het aanwijzen van bouwlocaties nodig. Alleen al bij de landelijke netbeheerder loopt 60% van de Nederlandse bouwprojecten flinke vertraging op, gemiddeld 2,5 jaar. Dat komt vooral door lange vergunningsprocedures, uitdagingen bij het kiezen van locaties en het verwerven van grond.  Netbeheer Nederland benadrukt dat provincies en gemeenten kunnen helpen door snel locaties aan te wijzen waar energie-infrastructuur gebouwd kan worden én door energie leidend te laten zijn in ruimtelijke ordeningsvraagstukken.

Energie is een maatschappelijk vraagstuk

Het is belangrijk dat we breder kijken dan alleen elektriciteit. Een integraal energiesysteem met inzet op warmte, groen gas en waterstof maakt ons systeem robuuster en uiteindelijk beter betaalbaar. Stroom is immers niet altijd, overal op elk moment beschikbaar. Onze inzet is gericht op het uitbreiden en verzwaren van het elektriciteitsnet. Maar dat alleen is niet genoeg, duurt lang en leidt uiteindelijk tot een onnodig duur systeem. Daarom is het van belang dat we flexibeler met bestaande en nieuwe capaciteit omgaan én dat we ook kijken naar de mogelijkheden van warmte, groen gas en waterstof in onze energievoorziening.

In de Kamerbrief schrijft de Staatssecretaris dat de aanpak van netcongestie de komende jaren de volle inzet vraagt van het kabinet en parlement, samen met netbeheerders, medeoverheden, betrokken marktpartijen en ook burgers. Netbeheer Nederland onderschrijft dat alle betrokkenen een rol hebben in het energiesysteem van vandaag en morgen. Energie, of dat nu elektriciteit, groen gas, waterstof of warmte is, is het fundament van onze samenleving. Wonen, werken en weerbaarheid beginnen met een goede energievoorziening.

Bron en foto: Netbeheer Nederland