‘Elke watt die je niet vraagt, hoeft het net niet te leveren’ | 07-mei-2026 |

Ton Willemsen (Tonzon) over isolatie als onderschatte sleutel in de strijd tegen netcongestie

Netcongestie wordt vaak benaderd vanuit grootschalige oplossingen: netverzwaring, slimme sturing, opslag en lokale opwek. Maar volgens Ton Willemsen, directeur van Tonzon, blijft één cruciale strategie onderbelicht: het structureel verlagen van de energievraag in woningen. “Energie die je niet nodig hebt, hoef je niet op te wekken, niet te transporteren en ook niet te betalen,” stelt hij. Die gedachte ligt aan de basis van tal van oplossing die Tonzon al meer dan 45 jaar ontwikkelt om de druk op het elektriciteitsnet te veminderen.

De urgentie is groot. In Nederland groeit het aantal all-electric woningen snel, terwijl het elektriciteitsnet daar niet altijd op berekend is. Warmtepompen, elektrische boilers en huishoudelijke apparaten zorgen voor een steeds hogere piekbelasting. Die pieken zijn bepalend: ze dicteren de maximale capaciteit die het net moet aankunnen. En precies daar kan isolatie het verschil maken.

Februari als kritische maand

Opvallend genoeg ligt de grootste belasting op het net niet per se in de koudste maand januari, maar vaak in februari. Willemsen wijst op een minder bekend fenomeen: de bodemtemperatuur bereikt pas tegen het einde van de winter zijn laagste punt. Daardoor komt drinkwater kouder de woning binnen dan eerder in het seizoen. Tegelijkertijd is in die maand de opbrengst uit zonne-energie en wind veelal lager dan in andere maanden. “Dat betekent simpelweg dat apparaten meer energie nodig hebben om dat water op te warmen, en er minder alternatieve energie voorhanden is”, legt hij uit.

Het effect daarvan is aanzienlijk. Wasmachines, afwasmachines en boilers moeten harder werken, juist op momenten dat er weinig zon- en windenergie beschikbaar is – een situatie die ook wel bekendstaat als een ‘dunkelflaute’. Deze combinatie van lage opwek en hoge vraag zet het net maximaal onder druk.

Volgens berekeningen leidt alleen al het extra opwarmen van kouder drinkwater tot een elektriciteitsvraag die vergelijkbaar is met het jaarverbruik van honderdduizenden huishoudens. En dat is nog zonder rekening te houden met douche- en badgebruik, waar de piekvraag vaak in de avonduren ligt – precies wanneer het net al zwaar belast is.

Kleine ingrepen, groot effect

De oplossing hoeft niet altijd complex te zijn. Juist relatief eenvoudige maatregelen kunnen volgens Willemsen een groot effect hebben wanneer ze op grote schaal worden toegepast. “Als je één woning optimaliseert, lijkt het misschien marginaal. Maar vermenigvuldig dat met honderdduizenden of miljoenen woningen en het effect wordt substantieel.”

Een goed voorbeeld is het isoleren van badkuipen. Het idee is eenvoudig: door warmteverlies te beperken, blijft het water langer warm en hoeft minder vaak heet water te worden toegevoegd. Dat bespaart niet alleen water, maar vooral energie. Uit eigen praktijkmetingen blijkt dat alleen al het vullen van een geïsoleerd bad tot 30 procent minder energie kan vergen.

Wanneer dit wordt opgeschaald naar nieuwbouw, wordt de impact zichtbaar. Bij 100.000 nieuwe woningen, waarvan 30 procent een ligbad heeft, bespaart badisolatie jaarlijks miljoenen kubieke meters water en meerdere gigawattuur aan energie. Belangrijker nog: deze besparing vindt plaats tijdens piekmomenten, waardoor de belasting op het net structureel afneemt.

Impact van vloerisolatie toe aan meer erkenning

Een tweede, en volgens Willemsen nog belangrijker punt, is vloerisolatie. Wanneer die onvoldoende is gaat veel warmte verloren richting de kruipruimte. In de huidige regelgeving wordt bovendien gerekend met een gemiddelde, constante bodemtemperatuur. Daarnaast wordt geen rekening gehouden met het feit dat een vloer met vloerverwarming zelf warmer wordt. “Beide aannames kloppen niet”, zegt Willemsen.

“Hoe kouder het buiten wordt, hoe warmer de vloer moet zijn om het huis op temperatuur te houden. Dat betekent ook dat het temperatuurverschil met de bodem groter wordt, en dus het warmteverlies naar beneden toeneemt.” Vooral in februari, wanneer de bodem het koudst is, is dit effect het grootst.

Het gevolg: woningen met vloerverwarming verliezen juist op de koudste momenten extra energie naar de ondergrond. Dat vraagt meer vermogen van de warmtepomp, die op dat moment ook nog eens minder efficiënt werkt. De zogenaamde COP (coëfficiënt of performance) daalt bij lage buitentemperaturen, waardoor meer elektriciteit nodig is voor dezelfde hoeveelheid warmte. Kort gezegd nemen dus zowel het warmteverlies als de vereiste capaciteit om dat te compenseren toe naarmate de winter vordert. Een effect dat sterk kan worden ingeperkt door de warmte bij de vloer te houden door middel van effectieve vloerisolatie.

Volgens Willemsen is dit hanteren van een constante bodemtemperatuur een structurele ontwerpfout in de huidige rekenmethodiek, die wel erkend wordt maar pas rond 2030 in de regelgeving wordt opgenomen. “Tot die tijd blijft de impact van vloerisolatie ondergewaardeerd bij energielabels en berekeningen, die derhalve een te rooskleurig beeld geven van het werkelijke energieverlies via de vloer.” 

Warm tapwater vergt veel energie

Willemsen geeft nog een voorbeeld van een kleine isolatie ingreep met grote impact als het meer woningen betreft: “Naast ruimteverwarming wordt warm tapwater een steeds grotere energiepost. Naarmate woningen beter geïsoleerd zijn, verschuift het aandeel energiegebruik van verwarming naar watergebruik. Maar ook daar gaat veel energie verloren.”

Een belangrijk deel van het verwarmde water bereikt nooit de gebruiker op temperatuur, door stilstandsverliezen in boilers en transportverliezen in leidingen. Willemsen wijst op cijfers waaruit blijkt dat moderne boilers honderden kilowatturen per jaar verliezen aan stilstand. “Dat is energie die continu wordt verspild, dag en nacht.”

Hier biedt reflecterende folie een oplossing. Door boilers en leidingen te omhullen, kan het warmteverlies sterk worden verminderd. Metingen laten zien dat zelfs kleine ingrepen, zoals het isoleren van close-in boilers, per apparaat tientallen kilowatturen per jaar kunnen besparen. Op nationale schaal loopt dat op tot honderden gigawattuur. 

De resultaten van nieuwe testen met reflecterende folie rond boilervaten worden binnenkort gepresenteerd tijdens de vakbeurs Renovatie & Transformatie in Den Bosch.

Netbewust bouwen begint bij minder vraag

In discussies over ‘netbewust bouwen’ ligt de nadruk vaak op slimme technologie en flexibiliteit. Maar volgens Willemsen begint het bij iets fundamentelers: het beperken van de warmtevraag. Dat sluit aan bij de principes van de Trias Energetica, waarin energiebesparing de eerste stap is.

“Als je het energieverbruik omlaag brengt, los je meerdere problemen tegelijk op,” zegt hij. “Je verlaagt de piekbelasting, je vermindert de noodzaak voor netverzwaring en je maakt woningen betaalbaarder in gebruik.”

De kern van zijn boodschap is helder: isolatie is geen detail, maar een systeemoplossing. Van vloeren tot badkuipen en van boilers tot leidingen; elke besparing draagt bij aan een robuuster energiesysteem. En Tonzon maakt de producten eenvoudig toepasbaar, energievriendelijk en ze kunnen ze snel en op grote schaal worden toegepast.

Efficiënt energiegebruik

Waar isolatie vroeger vooral werd gezien als comfortmaatregel, verschuift de rol nu naar een strategisch instrument in de energietransitie. De combinatie van netcongestie, stijgende energievraag en klimaatdoelen maakt efficiënt energiegebruik urgenter dan ooit.

Volgens Willemsen is het tijd dat beleid en praktijk deze realiteit inhalen. “We moeten stoppen met alleen kijken naar opwek en transport. De grootste winst zit aan de vraagkant. Elke watt die je niet vraagt, hoef je ook niet te leveren.”

En precies daar ligt de kracht van de Tonzon isolatie producten: eenvoudig, nauwelijks milieubelastend en effectief, zeker wanneer miljoenen woningen meedoen.

Lezing op Renovatie & Transformatie

Tijdens de vakbeurs Renovatie & Transformatie in Den Bosch verzorgt Ton Willemsen een lezing met de titel “Wat we leerden van 45 jaar isoleren in de bestaande bouw”. Daarin blikt hij terug op de ontwikkeling van isolatie-oplossingen en de lessen die daaruit zijn getrokken voor de huidige energietransitie.

In zijn verhaal komt een breed scala aan producten aan bod die door Tonzon zijn ontwikkeld. Denk aan vloerisolatiesystemen met reflecterende folie, radiatorfolie, leidingisolatie en oplossingen voor boilers en warmwatervaten. Ook wordt aandacht besteed aan innovatieve toepassingen zoals reflecterende folies in lamellen, die zonlicht buiten houden en zo oververhitting in woningen beperken.

De lezing laat zien hoe praktische innovaties, gebaseerd op jarenlang praktijkonderzoek, kunnen bijdragen aan lagere energievraag én minder belasting van het elektriciteitsnet.